O historii Golejewka, Czestramu, Chojna tak pisze w swej ksi\u0105\u017cce \u201espotkanie z nowym\u201d Tadeusz Becela Chojniak z urodzenia i pochodzenia.
\u201eO rodowodzie rodzinnego gniazda niewiele bym wiedzia\u0142, gdyby nie hobby ksi\u0119dza proboszcza Zakrzewskiego. Jego archeologiczne zainteresowania sprawi\u0142y, \u017ce parafianie wiedzieli o swoich przodkach nie mniej ni\u017c o dziejach potomk\u00f3w Abrahama. (\u2026)
Proboszcz przypuszcza\u0142, \u017ce s\u0142owo \u201eCzestram\u201d wywodzi si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201ecze\u015b\u0107\u201d i \u201echram\u201d i \u017ce \u015bwiadczy to o istnieniu kiedy\u015b \u015bwi\u0105tyni, w kt\u00f3rej nasi pradziadowie drewnianym bogom cze\u015b\u0107 oddawali. Nie bardzo ludzie w ten poga\u0144ski rodow\u00f3d wierzyli, jednak\u017ce \u201eskarupy\u201d wykopane na grz\u0119bach zwanych ko\u015bciegarkami, by\u0142y niezbitym dowodem wielowiekowego zamieszkania okolicy. (\u2026)
W nowszych czasach za panowania pierwszych Piast\u00f3w, Czestram by\u0142 grodem warownym, przez bagna i rozlewiska Szpatnicy chronionym. Na nim nast\u0119pcy Chrobrego komesa osadzili, kt\u00f3ry nad opolem czestramskim w\u0142adz\u0119 sprawowa\u0142. (\u2026)
W bulli papie\u017ca Innocentego II z roku 1136 wspomniano o grodzie Chezram, kt\u00f3ry arcybiskupowi gnie\u017anie\u0144skiemu zobowi\u0105zany by\u0142 wilczury dostarczy\u0107. Jego resztki tkwi\u0105 prawdopodobnie w podmok\u0142ej \u0142\u0105ce, zaros\u0142ej krzakami i czekaj\u0105 jeszcze \u0142opaty archeologa. Najstarszym \u015bwiadectwem przesz\u0142o\u015bci s\u0105, by\u0107 mo\u017ce, szcz\u0105tki kamiennego muru tkwi\u0105ce w starym spichlerzu. (\u2026)
W XIII wieku gr\u00f3d straci\u0142 znaczenie; siedziba kasztelani zosta\u0142a przeniesiona do Dubina, kt\u00f3ry podobnie jak Czestram, nale\u017ca\u0142 do Awda\u0144c\u00f3w- Choje\u0144skich. (\u2026)
Dokumenty z XVII wieku we Wroc\u0142awiu przechowywane przekaza\u0142y wie\u015b\u0107 ciekaw\u0105 o zatargu granicznym z Hansem Ulrichem Schafgotschem, panem na pobliskim \u017bmijgrodzie. \u00d3w Hans Gotsch napad\u0142 na Czestram pod nieobecno\u015b\u0107 pana Choi\u0144skiego. \u017bon\u0119 jego, broni\u0105c\u0105 siedziby ci\u0119\u017cko rani\u0142, a gr\u00f3d podpali\u0142. Przyczyn\u0105 zatargu pr\u00f3cz nieuregulowanych spraw granicznych, by\u0142a tak\u017ce c\u00f3rka Choi\u0144skich, kt\u00f3r\u0105 chcia\u0142 uwie\u015b\u0107 (\u2026)
W\u0142adza na Czestramie ju\u017c w ko\u0144cu XVII wieku przesz\u0142a po k\u0105dzieli na r\u00f3d Rogali\u0144skich, kt\u00f3rzy herbem Nawa lub \u0141odzi\u0105 si\u0119 piecz\u0119towali. Zamek Czestramski s\u0142yn\u0105\u0142 w tym czasie z hucznych chrzcin i odpust\u00f3w, kt\u00f3re nowi dziedzice urz\u0105dzali dla cz\u0142onk\u00f3w Bractwa \u015awi\u0119tego J\u00f3zefa i Niepokalanie Pocz\u0119tej. Stare szparga\u0142y zachowa\u0142y nazwisko Chmielewskiego, wiernego s\u0142ugi Rogali\u0144skich, kt\u00f3ry pozostawi\u0142 skarb w zamkowej wie\u017cy zamurowany. (\u2026)
W ostatnich dziesi\u0105tkach lat na prze\u0142omie XIX i XX wieku, w\u0142o\u015bci ogromne wraz z Czestramem w r\u0119kach rodziny Czarneckich \u017ar\u00f3d\u0142em bogactwa by\u0142y. Nie brakowa\u0142o tu i karczmy o d\u017awi\u0119cznej nazwie \u201eBogoryja\u201d, tu\u017c pod ko\u015bcio\u0142em dla zbawienia ch\u0142op\u00f3w zbudowanej. Figura \u015awi\u0119tej Anieli na miejscu tym postawiona p\u00f3\u017aniej, do dzi\u015b za zdro\u017cno\u015b\u0107 i przekle\u0144stwa ludzkie Boga przeprasza.
To, \u017ce \u201eskarupy\u201d istotnie znajdowano na miejscowym cmentarzysku, potwierdza Walerian Sobisiak w swojej pracy \u201eDzieje Ziemi Rawickiej\u201d: \u201eSpor\u0105 ilo\u015b\u0107 zabytk\u00f3w archeologicznych, mianowicie r\u00f3\u017cnych naczy\u0144, narz\u0119dzi i ozd\u00f3b dostarcza\u0142y przypadkowe odkrycia z lat 1907- 1908, dokonane przez miejscowych ch\u0142op\u00f3w: Bawolskiego, Dziadka, Pernaka, Tyczy\u0144skiego, Wawrzyniaka, W\u0142odarczyka i \u017byto z Chojna, Golejewa i Golejewka\u201d.
Czestram stanowi\u0142 czo\u0142o ca\u0142ego opola i pe\u0142ni\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119, jako punkt obronny, jak te\u017c gospodarczo- administracyjny dla biskupstwa i ca\u0142ego kraju. P\u00f3\u017aniej, gdy gr\u00f3d podupad\u0142, zamieszka\u0142e by\u0142o prawdopodobnie tylko podgrodzie- Golejewko. Pierwsza wzmianka o osadzie Golejewko pojawia si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach 1393 roku.
Jak wynika ze \u017ar\u00f3de\u0142, ludno\u015b\u0107 Golejewka zawsze mia\u0142a jakie\u015b powinno\u015bci wobec swych pan\u00f3w. W czasach \u015bwietno\u015bci Czestramu zobowi\u0105zana by\u0142a do danin w naturze (mi\u00f3d, byd\u0142o). W XVIII wieku ch\u0142opi byli zobowi\u0105zani okre\u015blon\u0105 ilo\u015b\u0107 dni pracowa\u0107 na folwarku. Z ilustracji d\u00f3br Golejewka przeprowadzonej w 1768 roku wynika, i\u017c w Golejewie, Golejewku, \u0141\u0105kcie i Olbinie odrabiali pa\u0144szczyzn\u0119 po dwa dni byd\u0142em z ewentualn\u0105 zmian\u0105 na cztery dni pracy r\u0119cznej.<\/p>\n\n\n\n
Zebra\u0142a i opracowa\u0142a Bo\u017cena Nowak<\/p>\n\n\n\n