Sowy to bardzo stara wie\u015b po\u0142o\u017cona od strony po\u0142udniowej nad kompleksem las\u00f3w, a od strony p\u00f3\u0142nocnej roz\u0142o\u017cona r\u00f3wnolegle do oddalonej kilkaset metr\u00f3w rzeki Orli.
Pierwsza wzmianka pisana o Sowach pochodzi z 1284 roku, kiedy to Sowy nale\u017ca\u0142y do \u0142owczego ksi\u0105\u017c\u0119cego, a Stefan Awdaniec- kasztelan Krobski- mia\u0142 tu zagwarantowa\u0107 dziedziczne prawo polowania. W roku 1284 ksi\u0105\u017c\u0119 Przemys\u0142aw II nada\u0142 Stefanowi Szczedrzykowiczowi Awda\u0144cowi, Kasztelanowi Krobskiemu przywilej lokacyjny na Dupin (Dubin) inne nale\u017c\u0105ce do niego osady, mi\u0119dzy innymi Osiek i Sowy. Sowy osadzone zosta\u0142y na prawie \u015bredzkim. Sk\u0105d nazwa tej osady? Wie\u015b le\u017cy pod lasem, widocznie musia\u0142o by\u0107 tam kiedy\u015b du\u017co s\u00f3w i st\u0105d nazwa tej miejscowo\u015bci. W okresie XIV i XV wieku Sowy wchodzi\u0142y w sk\u0142ad znanego w Wielkopolsce latyfundium feudalnego rodu Awda\u0144c\u00f3w, ga\u0142\u0119zi \u201edupi\u0144skiej\u201d. Posiadali oni na po\u0142udniowym pograniczu Wielkopolski pomi\u0119dzy Krobi\u0105 a p\u00f3\u017aniejszym Jutrosinem i Rawiczem do\u015b\u0107 zwarty kompleks maj\u0105tkowy. Z naszych teren\u00f3w w jego sk\u0142ad pocz\u0105tkowo wchodzi\u0142o Chojno, Golejewko (Czestram), Pakos\u0142aw, Osiek i w\u0142a\u015bnie Sowy. W wiekach XVI, XVII i XVIII Sowy wesz\u0142y do kilkuwioskowej w\u0142asno\u015bci rodu Zakrzewskich, do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142 Pakos\u0142aw, G\u00f3ry Pakos\u0142awskie i Bia\u0142yka\u0142. Kolejnymi dziedzicami S\u00f3w byli Krzy\u017canowscy, Pignatelli i Czarneccy z Pakos\u0142awia.
Najstarsze znane z zapis\u00f3w rodziny S\u00f3w to: Przyby\u0142, Rabiega i Nowak (1688), Lorek i Pilach (1689), Ma\u0142yga (1714), Bela i P\u0142aczek (1715), Stanek (1716), Gibas (1717), Walczak (1729), Wieczorek (1730), Kwasigroch (1723), Szkudlarek (1756), Pi\u0105tek i Chudzik (1774), \u0141acinik i Zuska (1775), Zieli\u0144ski (1776), Juskowiak i Matysiak (1779). Do zamo\u017cnych rodzin nale\u017ca\u0142a rodzina Berli\u0144skich. Gdy Berli\u0144skim urodzi\u0142 si\u0119 w 1780 roku syn Tomasz, poprosili o dokonanie ceremonii chrztu Ks. Micha\u0142a Taczy\u0144skiego, beneficja\u0142a katedralnego w Poznaniu.
Berli\u0144ski by\u0142 gajowym, jego dom ju\u017c nie istnieje.
W Sowach ju\u017c w 1764 roku istnia\u0142 na rzece Orli m\u0142yn wodny o dwu ko\u0142ach, by\u0142y te\u017c w Sowach trzy wiatraki, dwa przy wje\u017adzie do S\u00f3w od Pakos\u0142awia po prawej stronie (tak zwane \u201eM\u0142ynisko\u201d) i jeden pod Zaorlem. Wiatraki rozebrano w latach 1915- 1920.
Od 1840 roku istnia\u0142a karczma, powsta\u0142a na mocy odpowiedniego \u201erecesu\u201d o przeniesieniu karczmy z gospodarstwem z Pakos\u0142awia do S\u00f3w. Najstarsi odnotowani karczmarze to: Franciszek Kowalski (1850), J\u00f3zef Wurta (1864), Franciszek Siecla (1882),
Rozp\u0119dowski (1883), Inne zawody uprawiane przez mieszka\u0144c\u00f3w S\u00f3w w tamtych czasach to: Tomasz Jasiak- gajowy (1823), Adam i Marianna Morawscy- go\u015bcinny (1838), J\u00f3zef Smolik- stelmach (1866), Franciszek Zuska- szewc (1870), Maciej Jany- stolarz (1871), Marcin Stachowski- murarz (1891). W roku 1837 odnotowano w Sowach jednego handlarza drewnem.
Prawdopodobnie oko\u0142o 1850 roku dokonano uw\u0142aszczenia ch\u0142op\u00f3w ze wsi Sowy nadaj\u0105c im ziemi\u0119 i obni\u017caj\u0105c wielko\u015b\u0107 pa\u0144szczyzny wzgl\u0119dem dworu w Pakos\u0142awiu.
Oko\u0142o S\u00f3w w 1857 roku powsta\u0142a le\u015bnicz\u00f3wka Halin, utworzona na gruntach maj\u0105tku pakos\u0142awskiego, zbudowana przez hrabiego Czarneckiego. Kolejno le\u015bniczymi w niej byli:
Pachmatz (1864- 1880), Tgangut Schultz (1880- 1920), Jan Rubach (1920- 1929), Ryszard Bo\u017cek (1929- 1933), Antoni Szczurek (1933- 1945), Stefan Lisiak (1945- 1951), Bernard Antczak (1951- 1977), Henryk Majerowicz (1977- 1992), Marek D\u0105browicz (obecnie).
Historia S\u00f3w od zawsze zwi\u0105zana jest z rzek\u0105 Orl\u0105. Jej \u017ar\u00f3d\u0142a le\u017c\u0105 na wsch\u00f3d od Ko\u017amina, a uj\u015bcie do Baryczy ko\u0142o W\u0105sosza.
Rzeka Orla co kilka lat wyrz\u0105dza szkody mieszka\u0144com Zaorla, Pomocna, S\u00f3w, Sworowa, Kubeczek. Tragicznie w dziejach S\u00f3w zapisa\u0142 si\u0119 rok 1737, kiedy to wyst\u0105pi\u0142a pow\u00f3d\u017a, straszny g\u0142\u00f3d i epidemia. Do najgro\u017aniejszych nale\u017ca\u0142y wylewy w\u00f3d w roku 1923 i dwukrotnie w roku 1926. Podczas powodzi w 1930 roku woda podmy\u0142a most wzd\u0142u\u017c drogi Sowy- Pakos\u0142aw. W marcu 1940 roku pow\u00f3d\u017a zniszczy\u0142a szos\u0119 i mosty na drodze z S\u00f3w do Pakos\u0142awia i z S\u00f3w do Sworowa. Wiele szk\u00f3d wyrz\u0105dzi\u0142a pow\u00f3d\u017a w 1948 roku i 1951 roku. Kolejna \u201estraszna pow\u00f3d\u017a\u201d dotkn\u0119\u0142a dolin\u0119 Orli w styczniu 1953 roku. Z pomoc\u0105 przybyli saperzy, kt\u00f3rzy na pontonach ratowali ludzi i dorobek ca\u0142ego \u017cycia. W lipcu 1959 roku podczas obozu harcerskiego w Sowach w rzece Orli uton\u0119\u0142a 12 letnia harcerka z Rawicza. Po powodzi w roku 1981 trzeba by\u0142o odbudowa\u0107 drewniany most \u0142\u0105cz\u0105cy Sowy z K\u0105tami Sowskimi. Wiele szk\u00f3d w uprawach wyrz\u0105dzi\u0142a pow\u00f3d\u017a w okresie \u017cniw w 1985 roku. Ostatnia pow\u00f3d\u017a mia\u0142a miejsce na prze\u0142omie stycznia- lutego 2000 roku. Sowy zawsze nale\u017ca\u0142y do parafii pakos\u0142awskiej, kt\u00f3rej patronem jest \u015aw. Walenty. Legenda g\u0142osi, \u017ce ludzie widzieli przed wielu laty, jak \u015bwi\u0119ty szed\u0142 z Pakos\u0142awia w kierunku S\u00f3w. Uczyni\u0142 to, gdy\u017c mieszka\u0144cy S\u00f3w w czasie epidemii 1737 roku uroczy\u015bcie przyrzekli, \u017ce zmieni\u0105 swoje \u017cycie na lepsze i przyrzeczenia dotrzymali. Zyskali w ten spos\u00f3b szczeg\u00f3lne wzgl\u0119dy u \u015bwi\u0119tego. Nawi\u0105zuj\u0105c do podania ksi\u0105dz Wawrzyniec Dolny- zas\u0142u\u017cony proboszcz pakos\u0142awski zleci\u0142, aby w nowym ko\u015bciele)z roku 1990) figura \u015bw. Walentego by\u0142a nakierowana na Sowy.
Od ponad 130 lat istnieje w Sowach Szko\u0142a Podstawowa. Pocz\u0105tkowo funkcjonowa\u0142y dwa budynki szkolne: od oko\u0142o 1870 roku budynek szkolny zamieniony z ku\u017ani dla dzieci polskich i od 1886 szko\u0142a zbudowana dla dzieci niemieckich. Ucz\u0119szcza\u0142y do niej dzieci z S\u00f3w, z folwarku Ga\u0107, le\u015bnicz\u00f3wki Halin i z Zaorla. Po I Wojnie \u015awiatowej szko\u0142a dla dzieci niemieckich zosta\u0142a zlikwidowana i zamieniona na szko\u0142\u0119 polsk\u0105. Pierwszym nauczycielem by\u0142 P. Leciejewski (przepracowa\u0142 w Sowach 33 lata). Nauczycielem, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w j\u0119zyku polskim by\u0142 Jan Brzozowski. Po nim posad\u0119 nauczycielki obj\u0119\u0142a Halina Woleniecowa, kt\u00f3ra przez kilka lat prowadzi\u0142a formaln\u0105 wojn\u0119 z ludno\u015bci\u0105 S\u00f3w jak i okolicznym nauczycielstwem. By\u0142 to typ \u201eszlachcica pieniacza\u201d- odnotowano w kronice szkolnej. Za jej kierownictwem utworzono szko\u0142\u0119 dwuklasow\u0105. Kolejnym kierownikiem szko\u0142y zosta\u0142 Julian Franciszek Papelbaun, kt\u00f3ry uczy\u0142 w niej do chwili wybuchu wojny w 1939 roku. Przez ca\u0142y czas okupacji dzieci chodzi\u0142y do szko\u0142y w Bia\u0142ymkale lub Sworowie. Po okupacji niemieckiej szko\u0142\u0119 uruchomi\u0142 i uczy\u0142 wychowanek- Tomasz Matysiak z S\u00f3w. W okresie powojennym szko\u0142\u0105 kierowali: Julian Franciszek Papelbaun (04.1945- 5.07.1945), Micha\u0142 Listny (15.091945- 09.1946), Franciszek Demuth (09.1946- p\u00f3\u0142 roku do czasu aresztowania), Tomasz Matysiak (do 09.1947), J\u00f3zef Ma\u0144kowski (1.09.1947- 31.08.1974). Kierownik J\u00f3zef Ma\u0144kowski wni\u00f3s\u0142 du\u017cy wk\u0142ad w rozw\u00f3j o\u015bwiaty w Sowach, dzi\u0119ki jego inicjatywie pobudowano w latch 1948- 1951 szko\u0142\u0119 7- klasow\u0105, a w latach 1969- 1973 nadbudowano pi\u0119tro. By\u0142a to pierwsza na ziemi rawickiej szko\u0142a pobudowana przez mieszka\u0144c\u00f3w po
II Wojnie \u015awiatowej. Od 1.09.1974 roku do 31.08.1981 roku szko\u0142a w Sowach zosta\u0142a po\u0142\u0105czona ze szko\u0142\u0105 w Pakos\u0142awiu w zbiorcz\u0105 szko\u0142\u0119 gminn\u0105. Ponowne rozdzielenie w samodzieln\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105 nast\u0105pi\u0142o od 1.09.1981 roku, dyrektorem szko\u0142y zosta\u0142a Czes\u0142awa Nowaczyk.
Wielu mieszka\u0144c\u00f3w S\u00f3w uczestniczy\u0142o w Powstaniu Wielkopolskim i wyzwoleniu naszych ziem spod niewoli niemieckiej. Dla upami\u0119tania Powsta\u0144c\u00f3w Wielkopolskich w dniu 26 grudnia 1960 roku uroczy\u015bcie ods\u0142oni\u0119to tablice pami\u0105tkow\u0105 na starym budynku szkolnym.
W Okresie mi\u0119dzywojennym Sowy by\u0142y pr\u0119\u017cnym o\u015brodkiem ruchu ludowego. Jak wspomina Czes\u0142aw Poniecki w ksi\u0105\u017cce \u201eJesienny obrachunek\u201d, w roku 1931 ko\u0142a m\u0142odzie\u017cy ludowej powsta\u0142y mi\u0119dzy innymi w Sowach i Pakos\u0142awiu, a najbardziej aktywnym dzia\u0142aczem tego okresu by\u0142 Antoni M\u0105dry z S\u00f3w. Blisko wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z W\u0142adys\u0142awem Bartkowiakiem ze \u015al\u0105skowa, studentem matematyki na Uniwersytecie Pozna\u0144skim, dzia\u0142aczem ludowym znanym w ca\u0142ej Wielkopolsce. Za dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczno- spo\u0142eczn\u0105 w po\u0142owie maja 1936 roku \u201eosadzono w wi\u0119zieniu\u201d: W\u0142adys\u0142awa Bartkowiaka, (\u2026) i Antoniego M\u0105drego. Proces odby\u0142 si\u0119 przed S\u0105dem Okr\u0119gowym w Ostrowie Wielkopolskim w sierpniu 1937 roku.
W Sowach o\u017cywion\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 ludow\u0105 kontynuowano w okresie powojennym, aktywnym dzia\u0142aczem zas\u0142u\u017conym dla rozwoju S\u00f3w by\u0142 Czes\u0142aw Gandecki. W histori\u0119 S\u00f3w trwale wpisa\u0142a si\u0119 ochotnicza stra\u017c po\u017carna, jedna z najstarszych i najlepiej zorganizowanych na ziemi rawickiej. We wrze\u015bniu 2004 roku uroczy\u015bcie obchodzono 120- lecie jej istnienia. Powsta\u0142a w 1984 roku, w okresie bardzo trudnym dla Polak\u00f3w i Wielkopolski, znajduj\u0105cej si\u0119 w tym czasie poza walk\u0105 \u017cywio\u0142ami ognia, wody, ratowania dobytku i ludzi rozbudza\u0142a r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105. Pierwszym komendantem stra\u017cy w Sowach by\u0142 Ignacy Matysiak, so\u0142tys, znany potocznie \u201eRaku\u201d, to jest od przys\u0142owia, kt\u00f3rego cz\u0119sto u\u017cywa\u0142 w rozmowie. Funkcj\u0119 komendanta stra\u017cy pe\u0142ni\u0142 kilkadziesi\u0105t lat, a\u017c do zako\u0144czenia powstania wielkopolskiego. Z ustnych przekaz\u00f3w wynika, \u017ce Ignacy Matysiak by\u0142 cz\u0142owiekiem o \u201ez\u0142otych r\u0119kach\u201d. Zna\u0142 si\u0119 na murarce, umia\u0142 stawia\u0107 piece kaflowe, potrafi\u0142 leczy\u0107 zwierz\u0119ta oraz rze\u017abi\u0107.
W przesz\u0142o\u015bci Sowy mia\u0142y opini\u0119 biednej wsi, istotna przebudowa nast\u0105pi\u0142a w okresie powojennym, szczeg\u00f3lnie w latach 1955- 1990. Miejscowo\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 zamo\u017cniejsza, znikn\u0119\u0142y strzechy i lepianki, wida\u0107 to po prawie wszystkich nowych domach mieszkalnych i budynkach gospodarczych.
W roku 1958 oddano do u\u017cytku nowo wybudowan\u0105 \u015bwietlic\u0119 wiejsk\u0105 i remiz\u0119 OSP, w roku 1960 miejscowo\u015b\u0107 zelektryfikowano. Pierwszy telewizor w Sowach marki \u201eSzmaragd\u201d zainstalowano 8.12.1961 roku w szkole podstawowej.
W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych przez wie\u015b pobudowano asfaltowe jezdnie, w roku 1982 oddano do u\u017cytku nowy sklep spo\u017cywczo- przemys\u0142owy, w roku 1988 zmodernizowano sie\u0107 energetyczn\u0105 i o\u015bwietlenie uliczne, a w latach 1988- 1989 miejscowo\u015b\u0107 zwodoci\u0105gowano. W Sowach w 1996 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 budowa boiska pi\u0142karskiego, w 1996 poszerzono asfaltow\u0105 jezdni\u0119 na drodze powiatowej od mostu na rzece Orli do S\u00f3w. W 1999 roku nast\u0105pi\u0142a gazyfikacja S\u00f3w, a w 2000 roku w Sowach zamontowano podcentral\u0119 telefoniczn\u0105 \u0142\u0105czno\u015bci automatycznej.
Na prze\u0142omie 2001\/2002 roku nast\u0105pi\u0142a wymiana o\u015bwietlenia ulicznego na energooszcz\u0119dne, a w 2003 roku zabudowa o\u015bwietlenia ulicznego na energooszcz\u0119dne, a w 2003 roku zabudowa o\u015bwietlenia ulicy Pod Lasem. W \u015bwietlicy wiejskiej w latach 2003-2004 przebudowano zaplecze kuchenne i sanitariaty, a w remizie OSP w 2004 roku uruchomiono ogrzewanie gazowe.
Sowy od 1955 do 1960 roku by\u0142y siedzib\u0105 jednostki administracyjnej- gromady dla S\u00f3w, Sworowa, Pomocna, Zaorla i Bia\u0142egoka\u0142u.
Pierwszym przewodnicz\u0105cym Gromadzkiej Rady Narodowej w Sowach by\u0142 J\u00f3zef Pi\u0105tkowski (1955-1958), kolejnym Ignacy Naskr\u0119t (1958- 1960).
Z S\u00f3w pochodzi\u0142 J\u00f3zef Lekszycki (ur. 24.03.1981, zm. 21.12.1899), archiwista pozna\u0144ski, historyk. Ucz\u0119szcza\u0142 do gimnazjum w Lesznie. Uczestnik powstania w 1848 roku. W dziejach S\u00f3w trwale zapisa\u0142 si\u0119 Tomasz Matysiak (ur. 5.09.1873 roku, zm. 13.04.1948), so\u0142tys wsi znany, jako wzorowy gospodarz, jako czynny cz\u0142owiek r\u00f3\u017cnych organizacji i towarzystw, wykszta\u0142ci\u0142 4 syn\u00f3w na nauczycieli.
Du\u017ce zas\u0142ugi dla rozwoju S\u00f3w i gminy Pakos\u0142aw wni\u00f3s\u0142 Ignacy Naskr\u0119t (ur. 19.07.1904, zm. 4.06. 1985), krawiec z zawodu. Od 1958 roku do 1971 roku- do emerytury- by\u0142 przewodnicz\u0105cym Gromadzkiej Rady Narodowej w Sowach, nast\u0119pnie w Szkaradowie, a p\u00f3\u017aniej w Pakos\u0142awiu.
Zas\u0142u\u017con\u0105 osob\u0105 dla S\u00f3w i gminy Pakos\u0142aw jest Edward Talaga, wieloletni radny Wojew\u00f3dzkiej Rady Narodowej w Lesznie, aktywny dzia\u0142acz po\u017carnictwa, pierwszy przewodnicz\u0105cy Rady Gminy po od\u0142\u0105czeniu gminy Pakos\u0142aw od Miejskiej G\u00f3rki (lata 1982- 1984).
Z Sowami aktywnie zwi\u0105zany jest od kilkudziesi\u0119ciu lat Antoni S\u0119d\u0142ak- prezes Gminnej Sp\u00f3\u0142dzielni \u201eSCH\u201d w Pakos\u0142awiu.
W minionych dwu wiekach ciekawie kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 liczba ludno\u015bci. Sowy w 1789 roku liczy\u0142y 239 mieszka\u0144c\u00f3w, w 1818 roku tylko 115 mieszka\u0144c\u00f3w, a w 1839 roku 303, a w 1843 roku- 342, w 1880 roku- 475 mieszka\u0144c\u00f3w, w tym 33 protestant\u00f3w, w 1955 roku- 422 mieszka\u0144c\u00f3w, w 1975 roku- 408, w 1993 roku Sowy zamieszkiwa\u0142o 438 os\u00f3b, w tym 211 kobiet i 227 m\u0119\u017cczyzn w 88 zagrodach.<\/p>\n\n\n\n
opr. Kazimierz Chudy<\/p>\n\n\n\n